"BANG VOOR AFWIJZING"
LOYALITEITS-GEDREVEN AANPASSINGS-STRATEGIE
Wat hier beschreven wordt, is een geconditioneerd aanpassingspatroon dat meestal ontstaat in een context waarin:
- nabijheid niet vanzelfsprekend veilig was
- boosheid of afwijzing reëel voelde
- grenzen niet goed werden verdragen
- liefde of rust afhankelijk waren van meebewegen
Laten we het ontleden.
1. “Ik weet niet anders…”
Dat wijst op vroege conditionering.
Wanneer een kind leert dat:
- harmonie afhankelijk is van aanpassing
- spanning gevaarlijk voelt
- boosheid leidt tot straf, terugtrekking of vernedering
dan wordt aanpassen geen keuze meer, maar een overlevingsstrategie.
Het zenuwstelsel leert:
aanpassen = veiligheid
begrenzen = risico
Dat wordt automatisch gedrag.
2. “Altijd beschikbaar en bereid te helpen”
Dit is wat we noemen:
Functionele waarde ontlenen aan beschikbaarheid.
Je wordt waardevol doordat je:
- helpt
- oplost
- voorkomt
- reguleert
Je positie in de relatie is gebaseerd op nut, niet op wederkerigheid.
Dat voelt vaak als:
- zorgzaam zijn
- loyaal zijn
- verantwoordelijk zijn
Maar systemisch betekent het:
jouw autonomie wordt ondergeschikt aan relationele stabiliteit.
3. “Ten koste van mijn eigen autonomie”
Dit is het cruciale inzicht.
Autonomie gaat over:
- kunnen voelen wat je wilt
- kunnen kiezen wat je doet
- je eigen tijd en energie beheren
Wanneer je “op komt draven” ondanks geen zin of tijd, gebeurt er dit:
Je interne signaal wordt onderdrukt om externe veiligheid te behouden.
Dat is geen karakterzwakte.
Dat is aangeleerde prioriteitstelling.
4. “Bang om de ander te verliezen”
Dit is hechtingsangst.
Als nabijheid vroeger voorwaardelijk was, wordt verlies niet ervaren als ongemak maar als bedreiging.
Dan voelt een simpele “nee” als:
- relationeel gevaar
- emotionele uitsluiting
- straf
En dus kies je voor aanpassen.
Niet omdat je geen ruggengraat hebt,
maar omdat je systeem verlies probeert te voorkomen.
5. “Bang voor afwijzing, boosheid en straf”
Hier zie je het hele patroon samenkomen.
Wanneer boosheid in je jeugd:
- vernederend
- bestraffend
- onvoorspelbaar
- of langdurig afstandelijk
was, dan wordt boosheid later geen verschil van mening, maar een alarmsignaal.
Je lichaam reageert sneller dan je ratio.
Dus:
- je sust
- je helpt
- je voorkomt
- je komt opdraven
Niet uit liefde alleen, maar uit zelfbescherming.
Wat dit in essentie is
Dit is een loyaliteits-gedreven aanpassingsstrategie die ooit functioneel was, maar in volwassen relaties je autonomie ondermijnt.
Het is:
- geen zwakte
- geen slachtofferschap
- geen gebrek aan karakter
Het is een intelligent systeem dat ooit veiligheid zocht.
Alleen nu kost het meer dan het oplevert.
Waar autonomie begint
Niet bij:
- harder worden
- confronteren
- plotseling stoppen
Maar bij herkennen:
“Mijn angst voor afwijzing stuurt mijn gedrag meer dan mijn werkelijke keuze.”